(Bài Tóm tắt cho đài DLSN “ Câu chuyện Nhân quyền”)
Nguyễn Bá Lộc
II.Tổng lược về Luật Nhân quyền Magnitsky toàn cầu
a/Bối cảnh luật Magnitsky
Luật Magnitsky toàn cầu Global Magnitsky Human Rights Accountability Act) được Quốc hội Hoa kỳ chuẩn thuận và Tổng thống Obama ban hành hồi 9 tháng Giêng năm 2017. Đây là bước tiến thêm luật Magnitsky 2012 , Luât 2012 Hoa kỳ chế tài thẳng một số viên chức Nga đã vi phạm nhân quyền do vụ tham nhũng $230 triệu, mà người tố cáo vụ nầy là luật sư Magnitsky, một người Mỹ gốc Nga và làm cho công ty Hermitage Capital Management. Vì sự tố cáo nầy, ông Magnitsky bị bắt kết tội là giả mạo giấy chứng cớ. Ông bị giam trong tù và chết trong tù tại Nga (năm 2009).
Với sự vận động tích cực của Chủ tịch công ty Hermitage Capital. Đồng thời lúc đó Nga cũng vừa được vào WTO. Quốc hội hoa kỳ đã biểu quyết chấp thuận luật Magnitsky 2012 để phản đối và cảnh cáo Nga về vi phạm nhân quyền.
Vì vi phạm nhân quyền do tham nhũng là một tai họa lớn cho con người tại nhiều quốc gia. Nên 4 năm sau Quốc hội Hoa kỳ điều chỉnh luật Magnitsky lại mở rộng thêm áp dụng cho toàn cầu.
b/Chế tài theo luật Manitsky toàn cầu
Có ba điểm quan trọng cần quan tâm:
* Đối tương chế tài: Là các cá nhân trực tiếp và gián tiếp vi phạm nhân quyền trầm trọng . Đây là điểm mới. Trước kia chỉ chế tài giữa chánh phủ và chánh phủ. Viên chức vi phạm không sợ.
*Phạm vi của luật: Áp dụng cho mọi quốc gia. Điều nầy hợp lý vì tham nhũng vi phạm nhân quyền xẩy ra tại nhiều nước. Một số nước Âu châu đã đi theo luật Magnitsky như Anh, Canada,
*Chế tài chống tham nhũng là theo đúng đường hướng chống tham nhũng của Liên hiệp quốc .
* Cụ chế tài trên hai lảnh vực:
Không cấp các loại Visa nhập cảnh vào Hoa kỳ , nhập cảnh tạm thời hay nhập cảnh di dân.
Hoa kỳ phong tỏa tài sản bất cứ loại nào (chương mục ngân hàng, nhà đất, đầu tư) do người chánh phạm làm chủ hay thân nhân sở hữu tại Hoa kỳ.
c/Thể thức và thủ tục thi hành
Tới giờ, bên Hành pháp chưa có văn kiện lập qui để thi hành luật Magnitsky toàn cầu. Thường thì ba-sau tháng , Tổng thống sẽ đưa ra những quyết định thông tư chi tiết để thi hành.
Các bước tiến hành:
*Thu thập về nội vụ vi phạm nhân quyền nhứt là về tham nhũng: tên họ viên chức, mức độ vi phạm, lảnh vực vi phạm, bằng cớ, nhân chứng…
* Chuyển nội vụ qua cơ quan Nhân quyền. * Đưa hồ sơ đến Bộ ngoại giao
* Sau đó hồ sơ đến Văn phòng Tổng thống để TT quyết định chế tài.
d/Chế tài viên chức tham nhũng Nga theo luật Magnitsky 2012
Hồi 2012 Hoa kỳ chế tài qua hai biện pháp : Không cấp visa cho 39 viên chức . Và phong tỏa tài sản có tai Mỹ của các viên chức nầy.
II. Tham nhũng và vi phạm Nhân quyền tại Việt Nam - (Buổi phát thanh thứ hai)
a/Vấn nạn tham nhũng tại Việt Nam
Tại VNCS , dưới chế độ độc tài toàn trị , tham nhũng chẳng những không giảm mà còn gia tăng mặc dù trong quá khứ có những cuộc đấu tranh của rất nhiều người, nhiều tổ chức. Luật Magnitsky là công cụ là phương cách mới bổ sung có hy vọng giúp cho nhũng vụ tham nhũng lớn vi phạm nhân quyền có kết quả hơn.
Tổng quát , tham nhũng ở VN làm hao mất từ 20-30% tài sản quốc gia.Mỗi năm dảng viên cướp đoạt độ 10 tỷ đô chỉ trong lảnh vực kinh tế. Đó là một tai họa.
Nếu được thi hành tốt, luật Magnitsky có thể là một công cụ tốt cho sự chế tài những đảng viên CS . Theo những nguồn tin đáng tin cậy, đảng viên CS cao trung cấp đã chuyển tiền tham nhũng ,dưới nhiều hình thức, ra ngoại quốc gồm Hoa kỳ , Canada, Úc, …
b/Hoa kỳ và các nước sẽ áp dụng luật Manitsky như thế nào
Những nước cực kỳ tham nhũng và có tồi tệ nhân quyền như Trung quốc , Nga, Việt Nam..là đối tượng tranh đấu của nhiều nước trong đó có Hoa kỳ. Trong vị thế và sức mạnh kinh tế của Hoa kỳ và VN, mọi người nghĩ và hy vọng đến phương cách chống tham nhũng với thêm luật Magnitsky toàn cầu, sẽ có kết quả tốt hơn. Quyết tâm của Hoa kỳ nhận thấy qua lời phát biểu của Thương nghị sĩ Jeanne Shapeer lúc biểu quyết luật Magnitsky hối tháng 12 2016 “Chúng ta hảy đứng lên cho những người dám tố cáo tham nhũng. Đạo luật nầy cũng áp dụng cho mọi quốc gia”. Nếu chế tài được một số vi phạm lớn sẽ có thể ngăn chận bớt các vụ khác .
3.Vận dụng Luật Magnitsky và tranh đấu cho Nhân quyền về tham nhũng
Theo tôi các việc cần làm có thể tóm tắt:
-Khảo sát và ghi nhận các trường hợp tham nhũng quan trọng
Các viên chức tham nhũng lớn mà chúng ta có nghe biết được số tiền khá lớn đến Hoa kỳ , Canada, Úc và nhiều nước khác. Tiền của tài sản đó phần lớn do thân nhân đứng tên.
- Phối hợp và báo cáo cho các cơ quan trách nhiệm
- Dựng lại trường hợp cụ thể với đầy đủ bằng chứng, và gởi đến Bộ Ngoại giao hay Quốc hội .
-Tổng thống chiếu đề nghị sẽ có quyết định chế tài hay không.
Sau đây là các cơ quan bảo vệ Nhân quyền có tầm mức quan trọng và cần liên hệ và phối hợp:
Human Rights Council của Liên Hiệp quốc, Human Rights Watch, Freedom House, Amnesty International, Human Rights Campaign, Lawyers Committee for Human Rights, các Bộ Ngoại giao Hoa kỳ, Úc, Canada , Âu châu , Quốc hội Hoa kỳ, và Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam.
Mạng lưới nhân quyền Việt Nam (MLNQVM) sẽ có kế hoach đóng góp cho “ Luật Nhân quyền Magnitsky toàn cầu”. Và sẽ trình bày thêm chi tiết cụ thể sau nầy.
Cali Feb/15/2017
